Нормативтік құжаттар №125 бұйрық » Страница 19 » СШ №48
Жамбыл облысы әкімдігінің білім басқармасы
Тараз қаласының білім бөлімінің
«№48 орта мектебі»
коммуналдық мемлекеттік мекемесі
Қабылдау бөлімі :
+7(726) 56-14-03
Есепші бөлімі:
+7(726) 56-14-03
Нашар көрушілер
нұсқасы
» » » Нормативтік құжаттар №125 бұйрық
03
қыркүйек
2018

Нормативтік құжаттар №125 бұйрық

"Білім алушылардың үлгеріміне ағымдық бақылау, аралық және қорытынды аттестаттау өткізудің үлгілік қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығына өзгеріс енгізу туралы

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2017 жылғы 6 маусымдағы № 265 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2017 жылғы 16 маусымда № 15233 болып тіркелді.

      РҚАО-ның ескертпесі!
Осы бұйрықтың қолданысқа енгізілу тәртібін 4-т. қараңыз
      БҰЙЫРАМЫН:
      1. "Білім алушылардың үлгеріміне ағымдық бақылау, аралық және қорытынды аттестаттау өткізудің үлгілік қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 5191 болып тіркелген, "Заң газетінің" 2008 жылғы 30 мамырдағы № 81 (1307) санында жарияланған) мынадай өзгеріс енгізілсін:
      көрсетілген бұйрықпен бекітілген Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білімнің білім беретін оқу бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарындағы білім алушылардың үлгеріміне ағымдық бақылаудың, оларды аралық және қорытынды аттестаттау жүргізудің үлгі қағидалары (бұдан әрі - Қағидалар) осы бұйрыққа қосымшаға сәйкес редакцияда жазылсын.
      2. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Мектепке дейінгі және орта білім департаменті (З.Ә. Мақсұтова) заңнамада белгіленген тәртіппен:
      1) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін;
      2) осы бұйрықтың көшірмесін Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелген күннен кейінгі күнтізбелік он күн ішінде мерзімді баспасөз басылымдарына, сондай-ақ Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің эталондық бақылау банкіне ресми жариялау және енгізу үшін Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің "Республикалық құқықтық ақпарат орталығы" шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнына жолдауды;
      3) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің интернет-ресурсында орналастыруды;
      4) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Заң қызметі және халықаралық ынтымақтастық департаментіне осы тармақтың 1), 2) және 3) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтерді ұсынуды қамтамасыз етсін.
      3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасының Білім және ғылым вице-министрі Э.А. Суханбердиеваға жүктелсін.
      4. Осы бұйрық 3, 4, 6, 8, 9, 10 және 11 (12)-сыныптар үшін 2017 жылғы 1 қыркүйектен күшіне енетін Қағидалардың 345678910 және 11-тармақтарын, 2017 жылғы 1 қыркүйектен 1, 2, 5 және 7-сыныптар үшін, 2018 жылғы 1 қыркүйектен 3, 6, 8 және 10-сыныптар үшін, 2019 жылғы 1 қыркүйектен 4, 9 және 11 (12) сыныптар үшін күшіне енетін Қағидалардың 1213141516171819202122232425262728293031 және 32-тармақтарын қоспағанда алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.
      Бұл ретте Қағидалардың 345678910 және 11-тармақтары 3, 6, 8 және 10 сыныптар үшін 2018 жылғы 1 қыркүйекке дейін, 4, 9 және 11-сыныптар үшін 2019 жылғы 1 қыркүйекке дейін қолданылады.
      Қазақстан Республикасының
Білім және ғылым министрі
Е. Сағадиев


 Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2016 жылғы 6 маусымдағы
№ 265 бұйрығына қосымша
 Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2008 жылғы 18 наурыздағы
№ 125 бұйрығымен бекітілген

Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білімнің білім беретін оқу бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарындағы білім алушылардың үлгеріміне ағымдық бақылаудың, оларды аралық және қорытынды аттестаттау жүргізудің үлгі қағидалары

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Осы Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білімнің білім беретін оқу бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарындағы білім алушылардың үлгеріміне ағымдық бақылаудың, оларды аралық және қорытынды аттестаттау жүргізудің үлгі қағидалары (бұдан әрі - Қағидалар) "Білім туралы" 2007 жылғы 27 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабының 19) тармақшасына сәйкес әзірленді және меншік нысаны мен ведомстволық бағыныстылығына қарамастан білім алушылардың үлгеріміне ағымдық бақылаудың, оларды аралық және қорытынды аттестаттаудың тәртібін айқындайды.
      2. Осы Қағидаларда мынадай анықтамалар қолданылады:
      1) бағалау – білім алушылардың оқуда нақты қол жеткізген нәтижелерін оқытудан күтілетін нәтижелермен әзірленген өлшемшарттар негізінде салыстыру процесі;
      2) бағалау өлшемшарттары – білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалау жүргізуге негіз болатын белгі;
      3) білім алушылардың үлгерімін ағымдық бақылау - бұл жалпы білім беретін оқу бағдарламасына сәйкес ағымдағы сабақ барысында мұғалім жүргізетін білім алушылардың білімдерін жүйелі тексеру;
      4) білім алушыларды аралық аттестаттау - білім алушылардың бір оқу пәнін оқып аяқтағаннан кейін оның бөлігінің немесе барлық көлемінің мазмұнын меңгеру сапасын бағалау мақсатында жүргізілетін рәсім;
      5) білім алушыларды қорытынды аттестаттау - Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамыздағы № 1080 қаулысымен бекітілген Орта білім берудің (бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім беру) мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартында (бұдан әрі - МЖМБС) қарастырылған оқу пәндерінің көлемін меңгеру дәрежесін анықтау мақсатында жүргізілетін рәсім:
      6) жиынтық бағалау – белгілі бір оқу кезеңін (тоқсан, оқу жылы), сондай-ақ оқу бағдарламасына сәйкес бөлімдерді (ортақ тақырыптарды) оқып аяқтағаннан кейін өткізілетін бағалау түрі;
      7) модерация – бағалаудың объективтілігін және айқындығын қамтамасыз ету үшін балдарды қоюды стандарттау мақсатында тоқсандық жиынтық бағалау бойынша білім алушылардың жұмысын талқылау процесі;
      8) оқытудан күтілетін нәтижелер – оқыту процесі аяқталғанда білім алушының нені біліп, түсініп, көрсете алатынын сипаттайтын құзыреттіліктер жиынтығы;
      9) формативті бағалау – сыныпта күнделікті жұмыс барысында жүргізілетін бағалау түрі, білім алушылар үлгерімінің ағымдағы көрсеткіші болып табылады, оқыту барысында білім алушылар мен мұғалім арасындағы жедел өзара байланысты, оқушы мен мұғалім арасындағы кері байланысты қамтамасыз етеді және білім беру процесін жетілдіруге мүмкіндік береді.

2-тарау. Білім алушылардың үлгеріміне ағымдық бақылау, аралық аттестаттау жүргізудің тәртібі

      3. Білім алушылардың үлгеріміне ағымдық бақылауды барлық оқу пәндері бойынша мұғалімдер 2-11 (12)-сыныптарда оқу жылының бірінші тоқсанынан (жарты жылдығынан) бастап жүргізеді.
      1-сыныптың бірінші жартыжылдығында оқу материалын меңгеру деңгейіне баға қойылмайды.
      4. 1-11 (12)-сыныптардың білім алушыларының пәндер бойынша жылдық бағасы тоқсандық (жартыжылдық) бағалардың негізінде қойылады.
      5-11 (12) сыныптардың білім алушыларының пәндер бойынша қорытынды бағасы тоқсандық, жылдық және емтихан бағаларының негізінде қойылады.
      Тоқсандық, жартыжылдық, жылдық және қорытынды бағаларды қайта қарауға рұқсат берілмейді.
      5. Бір немесе екі пәннен қанағаттанарлықсыз бағалары бар 2-4-сыныптардың білім алушылары үшін ауызша, жазбаша немесе тест тапсырмалары нысанындағы бақылау жұмыстары қайта ұйымдастырылады. Бақылау жұмыстарының қорытындысы бойынша "3", "4", "5" деген бағаларын алған білім алушылар келесі сыныпқа көшіріледі.
      6. Бір немесе екі пәннен қанағаттанарлықсыз бағалары бар 5-8 (9), 10 (11) сыныптардың білім алушылары аралық аттестаттауға жіберіледі.
      Үш немесе одан да көп пәндерден қанағаттанарлықсыз бағалары бар 2-8 (9), 10 (11) сыныптардың білім алушылары аралық аттестаттауға жіберілмейді, қайта оқу жылына қалдырылады.
      1-сынып білім алушылары психологиялық-медициналық-педагогикалық консультацияның ұсынымдары және ата-аналардың немесе баланың заңды өкілдерінің келісімі бойынша қалдырылған білім алушыларды қоспағанда, қайта оқу жылына қалдырылмайды.
      7. 5-8 (9), 10 (11) сыныптардағы білім алушыларды аралық аттестаттау оқу жылы аяқталғаннан кейін 31 мамырға дейін жүргізіледі. Аралық аттестаттау оқу пәндерінің тізбесі (екіден артық емес), нысандары мен өткізу мерзімдері білім беру ұйымының мектептің педагогикалық кеңесінің (бұдан әрі – педагогикалық кеңес) шешімімен белгіленеді.
      8. Бір немесе екі пәннен қанағаттанарлықсыз қорытынды бағалары бар 5-8 (9), 10 (11) сыныптардың білім алушылары осы пәндер бойынша қайта аралық аттестаттаудан өтеді. Жазғы каникул кезеңінде осы білім алушыларға тиісті пәндер бойынша оқу тапсырмалары беріледі.
      9. Қайта аттестаттау оқу жылы аяқталғаннан кейін 3 аптадан соң жүргізіледі. Қайта аттестаттау кезінде қанағаттанарлықсыз қорытынды баға алған жағдайда, білім алушылар қайта оқу жылына қалдырылады.
      10. 2-8 (9), 10 (11) сыныптардан келесі сыныпқа барлық оқу пәндері бойынша жылдық және қорытынды бағалары "3", "4", "5" болған білім алушылар көшіріледі.
      11. Барлық оқу пәндері бойынша жылдық бағалары "5" болған 5-8 (9), 10 (11) сыныптардың білім алушылары келесі сыныпқа емтихансыз көшіріледі.

3-тарау. Жаңартылған орта білім мазмұны бойынша білім алушылардың үлгеріміне ағымдық бақылау жүргізудің тәртібі

      12. Білім алушылардың оқу жетістігін бағалау формативтік және жиынтық бағалау нысандарында жүзеге асырылады.
      13. Формативті бағалау оқытудың нақты мақсаттарына білім алушылардың жетуін мониторингтеу және әр білім алушымен сараланған және жеке жұмыстарды одан әрі қалыптастыру үшін жүргізіледі.
      14. Білім алушылардың үлгеріміне ағымдық бақылауды тоқсан, бөлім (ортақ тақырып) аяқталғаннан кейін оқу материалдарының мазмұнын меңгеру деңгейін анықтау және қадағалау үшін жиынтық бағалау нысанында педагогтер жүргізеді. Жиынтық бағалау үшінші тоқсаннан бастап 1-сыныптарда, бірінші тоқсаннан бастап 2-11 (12) сыныптарда жүргізіледі.
      15. "Өзін-өзі тану", "Көркем еңбек", "Музыка", "Дене шынықтыру" пәндері бойынша жиынтық бағалау жүргізілмейді. Тоқсанның ("Дене шынықтыру") жартыжылдықтың ("Өзін-өзі тану", "Көркем еңбек", "Музыка") және оқу жылының соңында аталған пәндерден "есептелінді"/ "есептелінген жоқ" деген белгі жазылады.
      16. Жиынтық бағалау тапсырмалары білім алушылармен орындалады және "Жалпы білім беру ұйымдарына арналған жалпы білім беретін пәндердің, таңдау курстарының және факультативтердің үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 3 сәуірдегі № 115 бұйрығымен бекітілген (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 8424 болып тіркелген) оқу бағдарламасына сәйкес олар өткен материалдарды қамтиды.
      17. Формативті және жиынтық бағалау тапсырмаларын педагог өзі дайындайды.
      18. Тілдік пәндерден жиынтық бағалау сөйлеу әрекетінің төрт түрі бойынша жүргізіледі (тыңдалым (тыңдау), айтылым, оқылым, жазылым). Тыңдалым (тыңдау) және айтылым дағдыларын бағалау жиынтық бағалауды өткізу жоспарланған аптаның ішінде сабақтың барысында жүргізіледі.
      19. Білім алушылардың тоқсандағы оқу жетістіктерінің нәтижелері бойынша жазбаша түрде өткізілетін жиынтық бағалауда объективтілік және ашықтықты қамтамасыз ету үшін модерация жүргізіледі.
      Модерация қорытындысы бойынша білім алушылардың өзгертуге жататын жиынтық жұмыстарының тоқсандық балы қайта тексеріледі. Модерация қорытындысы бойынша қойылатын жиынтық жұмыс балы жоғарылатылып, сол сияқты төмендетіліп те қойылады.
      20. Білім алушы белгілі себептермен екі аптаға дейін болмаған жағдайда (ауырып қалуына байланысты, жақын туыстарының қайтыс болуы, конференцияға, олимпиадалар мен ғылыми жобаларға (ғылыми жарыстарға) қатысу)), білім алушы орта білім беру ұйымына (бұдан әрі – мектеп) қайтып оралғаннан кейінгі екі аптаның ішінде мектеп жасаған жеке кестеге сәйкес жиынтық бағалауды тапсырады.
      21. Бөлім (ортақ тақырып) және тоқсан бойынша жиынтық бағалау қорытындысы болмаған жағдайда білім алушы уақытша аттестаттаудан өтпеген болып есептеледі.
      22. Ағымдағы жылғы білім алушылардың жиынтық жұмыстары мектепте күнтізбелік бір оқу жылы сақталады.
      23. Балл түріндегі білім алушылардың жиынтық бағалау нәтижелері осы Қағидаларға 1-қосымшаға сәйкес балдарды бағаға ауыстыру шәкілі бойынша тоқсандық және жылдық бағаларға ауыстырылады.
      24. Формативті және жиынтық бағалау қорытындысы бойынша ақпарат білім алушыларға және ата-аналарға немесе баланың заңды өкілдеріне қағаз түрінде немесе электронды нұсқада беріледі.
      Формативті бағалау нәтижелері тоқсандық және оқу жылының бағасын қою кезінде есепке алынбайды.
      25. Тоқсандық баға бөлім (ортақ тақырып) және тоқсан бойынша жиынтық бағалау қорытындысының негізінде 50%-да 50% пайыздық арақатынаста қойылады.
      26. 1-сыныпта жылдық баға жиынтық бағалау нәтижесінің негізінде 3 және 4-тоқсандардың қорытындысы бойынша қойылады.
      Психологиялық-медициналық-педагогикалық кеңес беру қорытындысымен сол сыныпта қайтадан оқытуға ұсыныс берілген және/немесе баланың ата-анасының немесе заңды өкілдерінің келісімімен орнында қалдырылатын білім алушыларды қоспағанда 1-сынып білім алушысы оқу жылын қайта оқуға орнында қалдырылмайды.
      27. 2-11 (12) сынып білім алушыларының пәндер бойынша жылдық бағалары бөлім (ортақ тақырыптар) және тоқсандық жиынтық бағалары нәтижелерінің жиынтығы негізінде 50%-да 50% пайыздық арақатынаста қойылады.
      5-11 (12) сынып білім алушыларының пәндер бойынша қорытынды бағалары жылдық және емтихан бағаларының негізінде қойылады.
      28. Бір немесе екі пәннен "2" бағасын алған 2-8 (9) және 10 (11) сынып білім алушылары үшін мектеп жасаған кестеге сәйкес жүргізілетін оқу жылындағы материал мазмұнын қамтитын жиынтық бағалау оқу жылына ұйымдастырылады.
      Үш немесе одан да көп пәннен "2" бағасын алған 2-8 (9) және 10 (11) сынып білім алушылары қайта оқуға орнында қалдырылады.
      "3", "4", "5" бағаларын алған 2-8 (9) және 10 (11) сынып білім алушылары келесі сыныпқа көшіріледі.
      29. Бір немесе екі оқу пәнінен қайта "2" бағасын алған 2-8 (9) және 10 (11) сыныптардың білім алушылары, осы пәндерден қосымша жиынтық бағалаудан өткізіледі.
      Қосымша жиынтық бағалау жаңа оқу жылының басына дейін өткізіледі.
      Қосымша жиынтық бағалаудан "2" деген баға алған жағдайда, білім алушы сол сыныпта оқуға орнында қалдырылады.
      30. Тоқсандық, жылдық және қорытынды бағаларды қайта қарауға рұқсат берілмейді.
      31. Білім алушы бір мектептен екінші мектепке ауысқан жағдайда оның жиынтық бағалау нәтижелерінің (бөлім (ортақ тақырып) және тоқсан бойынша жиынтық бағалаудың ең жоғарғы балдары) электронды (қағаз) журналдан үзіндісі ресімделеді, мектеп директорының қолымен, мөрімен расталады және білім алушының жеке іс қағазымен бірге беріледі.
      32. Білім алушылардың денсаулығына байланысты "Көркем еңбек", "Алғашқы әскери және технологиялық дайындық" және "Дене шынықтыру" пәндерінен босатылуы келесі сыныпқа көшулеріне әсер етпейді.

4-тарау. Білім алушыларды қорытынды аттестаттаудан өткізу тәртібі

      33. Негізгі орта, жалпы орта білім берудің жалпы білім беретін оқу бағдарламаларын меңгеру білім алушылардың міндетті қорытынды аттестаттауымен аяқталады және мынадай нысандарда өткізіледі:
      1) 9 (10) сыныптардың білім алушылары үшін қорытынды бітіру емтихандары;
      2) 11 (12) сыныптардың білім алушылары үшін мемлекеттік бітіру емтихандары.
      34. 1-8 (9), 10 (11) сыныптардың білім алушыларына қорытынды аттестаттау қарастырылмайды.
      35. Қорытынды аттестаттауға МЖМБС талаптарына сәйкес үлгілік жалпы білім беретін оқу бағдарламаларын меңгерген 9 (10), 11 (12) сыныптардың білім алушылары жіберіледі.
      36. Негізгі орта білім берудің жалпы білім беретін оқу бағдарламаларын меңгерген 9 (10) сынып білім алушылары төрт пәннен емтихан тапсырады, оның біреуі таңдау бойынша.
      37. 9 (10) сынып білім алушылары үшін қорытынды аттестаттау мынадай нысандарда өткізіледі:
      1) ана тілі мен әдебиетінен жазбаша емтихан (оқыту тілі бойынша) (гуманитарлық циклдегі пәндерді тереңдетіп оқытатын мектептердің білім алушылары үшін – шығарма, қалған білім алушылар үшін - диктант);
      2) математикадан жазбаша емтихан;
      3) орыс, өзбек, ұйғыр және тәжік тілдерінде оқытатын мектептерде қазақ тілінен ауызша емтихан және қазақ тілінде оқытатын мектептерде орыс тілінен ауызша емтихан;
      4) таңдау бойынша пәннен (физика, химия, биология, география, геометрия, Қазақстан тарихы, дүниежүзі тарихы, әдебиет, шетел тілі (ағылшын, француз, неміс), информатика) ауызша емтихан;
      38. Жалпы орта білім берудің жалпы білім беру оқу бағдарламаларын меңгерген 11 (12) сынып білім алушылары бес емтихан түрінде қорытынды аттестаттау тапсырады, олардың біреуі таңдау бойынша.
      39. 11 (12) сынып білім алушыларын қорытынды аттестаттау мынадай нысандарда өткізіледі:
      1) ана тілі және әдебиетінен (оқыту тілі) эссе нысанында жазбаша емтихан:
      2) алгебра және анализ бастамалары пәнінен жазбаша емтихан;
      3) Қазақстан тарихынан ауызша емтихан;
      4) орыс, өзбек, ұйғыр және тәжік тілдерінде оқытатын мектептерде қазақ тілінен және қазақ тілінде оқытатын мектептерде орыс тілінен тестілеу;
      5) таңдау бойынша пәннен (физика, химия, биология, география, геометрия, дүниежүзі тарихы, әдебиет, шетел тілі (ағылшын, француз, неміс), информатика) тестілеу.
      40. 9 (10) сынып білім алушыларына емтихан жұмыстарының материалдарын облыстардың, Астана және Алматы қалаларының білім басқармалары (бұдан әрі – білім басқармалары), 11 (12) сынып білім алушылары және республикалық мектептердің 9 (10) сынып білім алушылары үшін емтихан жұмыстарының материалдарын Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі (бұдан әрі - Министрлік) дайындайды.
      41. Бір және екі пәннен жылдық қанағаттанарлықсыз баға алған 9 (10) сыныптардың білім алушылары қорытынды аттестаттау өткенге дейін жазбаша немесе тест тапсырмалары нысанында қосымша бақылау жұмыстарын орындайды.
      42. Білім алушыларды денсаулық жағдайлары бойынша "Технология" (Көркем еңбек), "Алғашқы әскери дайындық" ("Алғашқы әскери және технологиялық дайындық") және (немесе) "Дене тәрбиесі" оқу пәндерінен босату оларды келесі сыныптарға көшіруге және қорытынды аттестаттауға жіберуге әсер етпейді.
      43. Негізгі орта білім туралы аттестатқа қосымшаға енгізілетін оқыған пәндерден "5" деген бағасы бар 9 (10) сынып бітірушілеріне "Мемлекеттік үлгідегі білім беру туралы құжаттардың түрлері мен нысандарын және оларды беру қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2015 жылғы 28 қаңтардағы № 39 бұйрығымен (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 10348 болып тіркелген) (бұдан әрі - № 39 бұйрық) бекітілген нысанға сәйкес негізгі орта білім туралы үздік аттестат беріледі.
      44. 10 (11) және 11 (12)-сыныптардағы оқу кезеңінде барлық оқыған пәндерден жылдық, қорытынды және қорытынды аттестаттаудағы бағалары "5" болған 11 (12)-сынып бітірушілеріне № 39 бұйрықпен бекітілген нысанға сәйкес жалпы орта білім туралы үздік аттестат беріледі.
      45. Жақсы мінез-құлық танытқан және 5-11 (12) сыныптар аралығында барлық пәндерден жылдық және қорытынды бағалары "5" болған және жалпы орта білімі бойынша қорытынды аттестаттаудан "5" деген бағаға өткен 11 (12) сынып бітірушілеріне № 39 бұйрықпен бекітілген нысанға сәйкес жалпы орта білім туралы "Алтын белгі" аттестаты және "Алтын белгі" белгісі беріледі.
      46. Эксперименттік алаң болып табылатын "Назарбаев Зияткерлік мектептері" дербес білім беру ұйымының білім беру бағдарламалары бойынша оқуларын аяқтаған бітірушілерге (бұдан әрі – "НЗМ" ДББҰ бітірушілері), жалпы білім беретін пәндер бойынша халықаралық олимпиадалар мен ғылыми жобалар конкурстарының (ғылыми жарыстардың) 2014, 2015 және 2016 жылдардағы жеңімпаздарына (бірінші, екінші және үшінші дәрежелі дипломдармен марапатталған) (бұдан әрі - жеңімпаздар) осы Қағидаларға 2-қосымшаға сәйкес "НЗМ" ДББҰ бітірушілерінің оқудағы нәтижелерін сырттай бағалау балдарын және жеңімпаздардың қорытынды бағаларын ұлттық біріңғай тестілеу (бұдан әрі – ҰБТ) балдарына ауыстыру шәкіліне сәйкес "НЗМ" ДББҰ бітірушілерінің оқу нәтижелерін сырттай бағалау балдарын және жеңімпаздардың қорытынды бағаларын ҰБТ балдарына ауыстыру негізінде ҰБТ сертификаттары беріледі.
      47. Қорытынды аттестаттаудың нәтижесі бойынша:
      1) бір немесе екі пәннен қанағаттанарлықсыз баға алған 9 (10) және 11 (12) сыныптардың білім алушылары мектепте тиісті оқу пәндері бойынша емтихан нысанында қайта қорытынды аттестаттаудан өтуге жіберіледі;
      2) үш және одан көп пәндерден қанағаттанарлықсыз бағалар алған 9 (10) сыныптың білім алушылары қайта оқу жылына қалдырылады;
      3) үш және одан көп пәндерден қанағаттанарлықсыз бағалар алған 11 (12) сыныптың білім алушыларына "Білім алуды аяқтамаған адамдарға берілетін анықтама нысанын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2009 жылғы 12 маусымдағы № 289 бұйрығымен (нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 5717 болып тіркелген) (бұдан әрі - № 289 бұйрық) бекітілген нысанға сәйкес білім алуды аяқтамаған адамдарға берілетін анықтама беріледі.
      Келесі оқу жылы аяқталғаннан кейін № 289 бұйрықпен бекітілген нысанға сәйкес білім алуды аяқтамаған адамдарға берілетін анықтама алған білім алушылар мектепте тиісті оқу пәндері бойынша емтихан нысанында қайта қорытынды аттестаттаудан өтеді.
      48. Қайта қорытынды аттестаттау өткізу мерзімін білім басқармалары, сондай-ақ білім басқармаларының келісімі бойынша аудандық және қалалық білім бөлімдері, республикалық мектептердің білім алушылары үшін Министрлік белгілейді.
      49. Қайта қорытынды аттестаттаудың емтихан материалдарын тестілеу немесе жазбаша (эссе), ауызша нысанда мектептер өздігінен әзірлейді.
      Қайта қорытынды аттестаттаудан өткен 9 (10) сынып білім алушыларына № 39 бұйрықпен бекітілген негізгі орта білім туралы аттестат беріледі.
      Қайта қорытынды аттестаттаудан өткен 11 (12) сынып білім алушыларына № 39 бұйрықпен бекітілген жалпы орта білім туралы аттестат беріледі.
      50. 9 (10) және 11 (12) сыныптардың білім алушылары қорытынды аттестаттаудан білім басқармалары басшыларының бұйрықтарымен, республикалық мектептердің білім алушылары Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің (бұдан әрі – Министр) бұйрығымен мынадай жағдайларда босатылады:
      1) денсаулық жағдайына байланысты;
      2) І - II топтағы мүгедектер, бала кезінен мүгедектер, мүгедек балалар;
      3) жазғы оқу-жаттығу жиындарына қатысушылар, халықаралық олимпиадаларға (жарыстарға) қатысу үшін Қазақстан Республикасының құрама командасына үміткерлер;
      4) жақын туыстарының қайтыс болуы (ата-аналар, балалар, асырап алушылар, асырап алынғандар, ата-анасы бір және ата-анасы бөлек ағалы-інілер мен апалы-сіңлілер, ата, әже);
      5) әлеуметтік, табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар.
      51. Білім алушыларды қорытынды аттестаттаудан босату туралы бұйрықтар мынадай құжаттар негізінде шығарылады:
      1) осы Қағидалардың 30-тармағының 1) және 2) тармақшаларында көрсетілген білім алушылар санаты үшін "Денсаулық сақтау ұйымдарының бастапқы медициналық құжаттама нысандарын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің міндетін атқарушының 2010 жылғы 23 қарашадағы № 907 бұйрығымен (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 6697 болып тіркелген) бекітілген, № 035-1/е нысанына сәйкес дәрігерлік-консультациялық комиссияның қорытындысы;
      2) осы Қағидалардың 30-тармағында көрсетілген білім алушылар санаты үшін мектептің педагогикалық кеңесінің шешімінен көшірме және мектептің қолдау хаты;
      3) осы Қағидалардың 30-тармағында көрсетілген білім алушылар санаты үшін "Білім беру ұйымдары білім беру қызметінде пайдаланатын қатаң есептіліктегі құжаттардың нысанын бекіту туралыҚазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2007 жылғы 23 қазандағы N 502 бұйрығымен (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізіліміне N 4991 болып тіркелген) бекітілген нысанға сәйкес білім алушының сабақ үлгерімі туралы табелінің (бұдан әрі - табел) телнұсқасы және көшірмесі. Табельдің түпнұсқасы оның көшірмесімен сәйкестігі тексерілгеннен кейін мектеп әкімшілігіне қайтарылады.
      Осы тармақтың 2) және 3) тармақшаларында көрсетілген құжаттар мектеп директорының қолымен және мөрімен расталады.
      52. Қорытынды аттестаттау кезеңінде ауырып қалған 9 (10) және 11 (12) сыныптардың білім алушылары сауыққаннан кейін өткізіп алған емтихандарды тапсырады.
      53. 9 (10), 11 (12) сыныптардың бітірушілерін мерзімінен бұрын қорытынды аттестаттауға білім алушылар шетелге оқуға түсу үшін кеткенде немесе тұрғылықты орнын шетелге ауыстырған жағдайда, растайтын құжаттарын ұсынған кезде жіберіледі және ол оқу жылының аяқталуына дейін 2 ай бұрын қорытынды бітіру емтихандары немесе мемлекеттік бітіру емтихандары нысанында өткізіледі.
      54. Білім алушылардың халықаралық алмасу желісі бойынша шетелге оқуға баратын және сол жақта білім беру мекемелерін аяқтайтын 11 (12) сыныпты бітірушілер Қазақстан Республикасының мектептерінде 11 (12) сынып үшін қорытынды аттестаттаудан өтеді.
      Қорытынды аттестаттау басталғанға дейін мектептегі комиссияның шешімімен бұл бітірушілер "Қазақстан Республикасындағы бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің үлгілік оқу жоспарларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығымен (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 8170 болып тіркелген) бекітілген үлгілік оқу жоспарларының инвариантты компонентінің пәндері бойынша шетелде оқымаған пәндерінен аттестаттаудан өтеді.
      Қорытынды аттестаттаудан өткеннен кейін оларға шетелде оқыған пәндерден алған бағаларын, Қазақстан Республикасының мектептерінде алдыңғы сыныптарда алған жылдық және қорытынды бағаларын есепке ала отырып, № 39 бұйрықпен бекітілген жалпы орта білім туралы аттестат беріледі.
      55. Шетелге оқуға түсу үшін кететін немесе тұрғылықты орнын шетелге ауыстырған және білім алушылардың халықаралық алмасу желісі бойынша шетелге оқуға баратын 11 (12) сыныптардың бітірушілері үшін емтихан материалдарын дайындауды мектеп жүзеге асырады.
      56. Білім алушылар халықаралық алмасу бағдарламасының толық оқу курсын оқыған кезеңде білім алушылардың халықаралық алмасу желісімен кеткенге дейін оқыған Қазақстан Республикасының мектептері контингентінің есебінде болады.
      57. Ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға арналған арнайы түзеу мекемелерінде және жалпы білім беретін мектептердегі арнайы сыныптардың білім алушылары үшін қорытынды аттестаттау өткізу қажеттілігі туралы мәселені білім алушылардың медициналық диагнозына сәйкес аудандық, қалалық білім бөлімдері немесе білім басқармасы шешеді.
      Арнайы түзеу мекемелеріне қорытынды аттестаттау емтихандарының материалдарын білім басқармалары әзірлейді.
      58. Негізгі орта білім беру деңгейінің 9 (10) сыныбында диктантқа 2 астрономиялық сағат, шығармаға 4 астрономиялық сағат, математикаға (жазбаша) 3 астрономиялық сағат (физика-математика бағытындағы пәндерді тереңдетіп оқытатын сыныптарда - 4 сағат) бөлінеді.
      59. 11 (12) сыныпта эссе жазуға 3 астрономиялық сағат, алгебра және анализ бастамаларына 5 астрономиялық сағат бөлінеді.
      Қорытынды аттестаттаудан өтетін ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалар үшін мектептің ұсынымдарына сәйкес Білім алушыларды қорытынды аттестаттау жөніндегі емтихан комиссиясының (бұдан әрі - Комиссия) шешімімен емтихан тапсыру кезінде қосымша уақыт беріледі.
      60. Жазбаша емтихандар 11 (12) сынып білім алушылары бір-бірден, ал 9 (10) сынып білім алушылары бір-бірден немесе екіден отырғызылатын үлкен сынып бөлмелерінде өтеді.
      Жазбаша жұмыстарды орындау және ауызша жауапқа дайындалу үшін білім алушыларға мектептің мөртабаны басылған қағаз беріледі. Жұмыстарын орындаған білім алушылар оны жоба жазумен (черновикпен) бірге Комиссияға тапсырады.
      Жұмыстарын емтиханға арналып бөлінген уақыт ішінде аяқтай алмаған білім алушылар сол аяқталмаған қалпында тапсырады.
      61. Жазбаша емтихан өтіп жатқан кезеңде (диктанттан басқа) білім алушының 5 минутқа сынып бөлмесінен шығуына рұқсат беріледі. Ондай жағдайда ол жұмысын Комиссияға тапсырады, емтихан жұмысына білім алушының шығып келген уақыты жазылады.
      Ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалар үшін үзіліске арналған ұзақтау уақыт ұсынылады.
      62. Жазбаша емтихан және тестілеу аяқталғаннан кейін білім алушылардың жұмыстарын Комиссия мүшелері мектеп ғимаратында тексереді.
      Тексерілмеген жұмыстар мектеп басшысына сақтау үшін тапсырылады. Тексеру кезінде қателердің асты сызылады. Жалпы орта білім курсы бойынша эсседе қателердің саны жеке көрсетіледі.
      Математика (алгебра) пәні бойынша "2" және "5" деген бағалар қойылған жазбаша жұмыстарға мектеп Комиссиясы пікір жазады.
      9 (10) сыныптағы шығарма және 11 (12) сыныптағы эссе екі бағамен, негізгі және жалпы орта білім беру курсындағы математикадан (алгебрадан) жазбаша емтихан жұмысы бір бағамен бағаланады.
      63. Мектептердің барлық сыныптарындағы жазбаша емтихан жұмыстары жергілікті уақытпен таңертеңгі 9 сағат 00 минутта басталады. Ерекше жағдайларда осы Қағидалардың тармақтарын сақтау үшін (мектепте білім алушылардың саны көп болғанда) емтихандарды 2-3 лекпен өткізуге жол беріледі.
      Эссе тақырыптары салынған пакеттер білім алушылардың және мектептің Комиссия мүшелерінің қатысуымен емтиханның басталуына 15 минут қалғанда ашылады.
      Математикадан материалдар салынған пакеттер 9 және 11 сыныптарда ұсынылған тапсырмалар шартының дұрыстығын тексеру үшін мектептің Комиссия мүшелерінің ғана қатысуымен емтихан басталудан 1 сағат бұрын ашылады.
      64. Ауызша емтиханда жауап дайындау үшін білім алушыға кемінде 20 минут уақыт беріледі. Егер білім алушы билет бойынша сұрақтарға жауап бермесе, Комиссия оған екінші билет алуға рұқсат етеді (бұл жағдайда баға 1 балға төмендейді).
      65. Тестілеу МЖМБС-ға сәйкес "Ұлттық тестілеу орталығы" республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорны (бұдан әрі - ҰТО) әзірлеген тест тапсырмаларының көмегімен осы Қағидалардың 39-тармағының 4) және 5) тармақшаларында көрсетілген оқу пәндері шегінде өткізіледі.
      66. 11 (12) сыныпта тестілеуге әр пән бойынша 80 минут бөлінеді.
      67. Тест нәтижелерін тексеруді мектеп жанынан қалыптастырылған Комиссия сол күні өздеріне ұсынылған дұрыс жауаптар кодына сәйкес мектепте жүзеге асырады.
      68. Тест тапсырмаларының саны және нысаны, тестілеуге арналған жауап парағының нысаны әр пән, бейін және оқыту тілі бөлінісінде жасалған тест ерекшеліктерімен анықталады. Тест ерекшеліктерін ҰТО әзірлейді.
      69. 9 (10), 11 (12) сыныптарда әрбір пән бойынша ауызша немесе жазбаша емтихандар, тестілеулер және 5-8, 10 (11) сыныптарда сыныптан-сыныпқа көшіру естихандары өткеннен кейін Комиссия сол күні білім алушыларға емтихан бағасы мен қорытынды бағаларын қояды және оларды осы Қағидаларға 3-қосымшаға сәйкес нысан бойынша Негізгі орта және жалпы орта білім деңгейлеріндегі оқу курсының емтихан (тестілеу) және қорытынды бағалардың қағаз және электронды хаттамасына (бұдан әрі – Хаттама) енгізеді. Хаттамаға мектеп Комиссиясының мүшелері қол қояды.
      70. Оқу сабақтары ұйымдастырылған емдеу мекемесінде емделіп жатқан білім алушыларға қорытынды баға қою кезінде олардың осы емдеу мекемесінің жанындағы мектепте (сыныпта немесе топта) алған тоқсандық (жартыжылдық) және жылдық бағалары ескеріледі.
      71. Білім алушылардың ауызша емтиханда алған бағалары оларға осы сыныптағы немесе топтағы емтихан аяқталғаннан кейін хабарланады.
      Білім алушының жазбаша өтінішінің негізінде мектептің Комиссиясы төрағасының қатысуымен оған жазба жұмыстарын тексеру нәтижелерімен танысуға мүмкіндік беріледі.
      72. Кезекті емтиханнан "2" деген баға алған 9 (10) және 11 (12) сыныптардың білім алушылары келесі емтиханға жіберіледі.
      73. Пән бойынша қорытынды бағаларды шығару кезінде төмендегілерді басшылыққа алу керек:
      1) пән бойынша қорытынды баға ағымдағы оқу жылының тоқсандық (жартыжылдық) бағалары ескеріле отырып, жылдық және емтихан бағаларының негізінде анықталады (емтихан бағасы "4", "5" болған жағдайда ескеріледі);
      2) емтихан бағасы қанағаттанарлықсыз болған жағдайда оң қорытынды баға қойылмайды;
      3) қорытынды баға емтихан бағасынан жоғары болмайды.
      74. Білім алушы жазбаша жұмысы үшін қойылған бағамен немесе тестілеу нәтижесімен келіспеген жағдайда, емтихан бағасы жарияланғаннан кейінгі келесі күні 13 сағат 00 минутқа дейін аудандық, қалалық білім бөлімдерінің, білім басқармаларының, сондай-ақ республикалық мектептердің білім алушылары үшін Министрліктің жанынан құрылған Комиссияға шағымданады.
      75. Қорытынды аттестаттау өткізу үшін ағымдағы жылғы 1 ақпанға дейінгі мерзімде Комиссия мектеп директорының бұйрығымен мектептер жанында, білім бөлімі басшысының бұйрығымен аудандық, қалалық білім бөлімдері жанында, басқарма басшысының бұйрығымен білім басқармалары жанында және Министрдің бұйрығымен Министрлік жанында (республикалық мектептер үшін) құрылады.
      76. Мектеп жанынан құрылған Комиссия құрамына пән мұғалімдері және мектеп директорының орынбасарлары (болған жағдайда), қоғамдық ұйымдардың (болған жағдайда) және ата-аналар комитетінің өкілдері кіреді. Комиссияны мектеп директоры немесе оның орнын алмастырушы тұлға басқарады.
      Мектеп жанындағы Комиссия мүшелерінің саны негізгі және орта мектепте бір бітіруші сынып-кешен болған кезде кемінде бес адамнан және негізгі және орта мектепте екі және одан көп бітіруші сынып-кешен болған кезде кемінде жеті адамнан тұрады.
      77. Аудандық, қалалық білім бөлімдері жанындағы Комиссия құрамына пән мұғалімдері, білім бөлімдерінің, қоғамдық ұйымдар мен ата-аналар комитетінің өкілдері, сондай-ақ білім бөлімі қызметкерінің арасынан тағайындалған хатшы енеді. Комиссияны білім бөлімінің басшысы немесе оның орнын алмастырушы тұлға басқарады.
      78. Білім басқармасы жанындағы Комиссия құрамына пән мұғалімдері, білім басқармасының мамандары, қоғамдық ұйымдардың және ата-аналар комитеттерінің, бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері, сондай-ақ білім басқармасы қызметкерлерінің арасынан тағайындалған хатшы кіреді. Комиссияны білім басқармасының басшысы немесе оның орнын алмастырушы тұлға басқарады.
      79. Министрлік жанындағы Комиссия құрамына пән мұғалімдері, Министрлік және Министрлікке ведомстволық бағынысты ұйымдардың қызметкерлері, қоғамдық ұйымдардың және ата-аналар комитеттерінің өкілдері, сондай-ақ Министрлік қызметкерлері арасынан тағайындалған хатшы енеді. Комиссияны Қазақстан Республикасының Білім және ғылым вице-министрі басқарады.
      80. Мектеп жанынан қалыптастырылған Комиссия келесі іс-шараларды жүзеге асырады:
      1) білім алушылар, педагогтер мен ата-аналар үшін қорытынды аттестаттау өткізу мәселелері бойынша түсіндіру жұмыстарын жүргізу;
      2) 11 (12) сынып білім алушыларының таңдаған пәндерінің тізбесін көрсете отырып қорытынды аттестаттау тапсыратын 11 (12) сынып білім алушыларының тізімін қалыптастыру және ағымдағы жылғы 1 наурызға дейінгі мерзімде ҰТО филиалына жолдау;
      3) қорытынды аттестаттау өткізу жөніндегі, сондай-ақ қорытынды аттестаттауға білім алушыларды даярлау бойынша жұмыстарды ұйымдастыру;
      4) 9 (10) және 11 (12) сынып білім алушыларының, оның ішінде жалпы орта білім туралы үздік және "Алтын белгі" аттестаттарын алуға үміткерлердің жазбаша емтихан жұмыстарын қарау және ауызша емтихан жауаптарын тыңдау, тестілеу нәтижелерін тексеру;
      5) жазбаша емтихан жұмыстары, тесттілеу аяқталғаннан кейін және ауызша емтихан тыңдалғаннан кейін Хаттаманың электронды нұсқасын білім бөлімдеріне немесе басқармаларына жолдау;
      6) тестілеу нәтижелерін беру және пайдалану;
      7) осы Қағидаларға 4-қосымшаға сәйкес тестілеу нәтижелерінің балдарын Тестілеу балдарын жалпы орта білім туралы аттестаттың бағаларына ауыстыру шәкіліне сәйкес бағаларға ауыстыру;
      8) апелляцияға түскен ұсыныстардың негізділігін қарау және шешім қабылдау.
      81. Аудандық, қалалық білім бөлімі, білім басқармасы, Министрлік жанынан қалыптастырылған Комиссиялар келесі іс-шараларды жүзеге асырады:
      1) білім алушылар, педагогтер мен ата-аналар арасында қорытынды аттестаттау өткізу мәселелері бойынша ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын жүргізу;
      2) қорытынды аттестаттауды өткізу бойынша жұмыстарды ұйымдастыру;
      3) апелляцияға түскен ұсыныстардың негізділігін қарау және нақты шешім қабылдау.
      82. Жұмыстардың қорытындысын шығару және "Алтын белгі" белгісімен марапатталған білім алушылардың тізімін бекіту туралы шешімді қабылдау жөніндегі мектеп жанынан қалыптастырылған Комиссияның қорытынды отырысы ағымдағы жылғы 12 маусымнан кешіктірілмей өткізіледі.
      83. Негізгі орта білім туралы үздік аттестат, жалпы орта білім туралы үздік және жалпы орта білім туралы "Алтын белгі" аттестаттарын және "Алтын белгі" белгісін иеленген білім алушылардың тізімі мектеп директорының бұйрығымен бекітіледі.
      84. Білім басқармалары және республикалық мектептер білім алушыларды қорытынды аттестаттау нәтижесі туралы қорытынды мәліметтерді Министрлікке ағымдағы жылғы 1 шілдеден кешіктірмей ұсынады.
      85. Білім алушыларды қорытынды аттестаттау нәтижелері ағымдағы жылғы тамыз айында оқу жылының жұмыс қорытындылары бойынша мектеп жанынан құрылған Комиссияның барлық мүшелерінің қатысуымен педагогикалық кеңесте талқыланады. Педагогикалық кеңес оқу-тәрбие жұмысының сапасын жақсарту бойынша нақты шаралар қабылдайды.


 Бастауыш, негізгі орта,
жалпы орта білімнің білім
беретін оқу бағдарламаларын
іске асыратын білім беру
ұйымдарындағы білім
алушылардың үлгеріміне
ағымдық бақылаудың, оларды
аралық және қорытынды
аттестаттау жүргізудің үлгі
қағидаларына
1-қосымша

Балдарды бағаға ауыстыру шәкілі

1 сыныптағы балдардың пайыздық мазмұны (%)

2-11 (12) сыныптардағы балдардың пайыздық мазмұны (%)

Баға

0 - 20

0- 39

қанағаттанарлықсыз - "2"

21 - 50

40 - 64

қанағаттанарлық - "3"

51 - 80

65 - 84

жақсы - "4"

81 - 100

85 - 100

өте жақсы - "5"


 Бастауыш, негізгі орта,
жалпы орта білімнің білім
беретін оқу бағдарламаларын
іске асыратын білім беру
ұйымдарындағы білім
алушылардың үлгеріміне
ағымдық бақылаудың, оларды
аралық және қорытынды
аттестаттау жүргізудің үлгі
қағидаларына
2-қосымша

"НЗМ" ДББҰ бітірушілерінің оқудағы нәтижелерін сырттай бағалау балдарын және жеңімпаздардың қорытынды бағаларын ҰБТ балдарына ауыстыру
шәкілі

Пәндер

Жеңімпаздар үшін

"НЗМ" ДББҰ бітірушілері үшін

3 (қанағаттанарлық)

4 (жақсы)

5 (өте жақсы)

U (1)

E (2)

D (3)

C (4)

B (5)

A (6)

A* (7)

1

Қазақ тілі (оқу сауаттылығы)

12

16

20

6

9

12

15

17

19

20

2

Казахский язык (бейінді пән)

24

32

40

12

18

24

30

34

38

40

3

Русский язык (оқу сауаттылығы)

12

16

20

6

9

12

15

17

19

20

4

Русский язык (бейіндік пән)

24

32

40

12

18

24

30

34

38

40

5

Қазақстан тарихы

12

16

20

6

9

12

15

17

19

20

6

Математика (математикалық сауаттылық)

12

16

20

6

9

12

15

17

19

20

7

Математика (бейіндік пән)

24

32

40

12

18

24

30

34

38

40

8

Бейіндік пәндер

24

32

40

12

18

24

30

34

38

40

      * Ең жоғарғы нәтиже


 Бастауыш, негізгі орта,
жалпы орта білімнің білім
беретін оқу бағдарламаларын
іске асыратын білім беру
ұйымдарындағы білім
алушылардың үлгеріміне
ағымдық бақылаудың, оларды
аралық және қорытынды
аттестаттау жүргізудің үлгі
қағидаларына
3-қосымша
 Нысан

Негізгі орта және жалпы орта білім беру деңгейлеріндегі оқыту курсы үшін емтихан (тестілеу) және қорытынды бағалардың
ХАТТАМАСЫ

      __________________________________________________ бойынша Қазақстан Республикасы
                        (оқу пәнінің атауы)
      ________________________________________________________________________________
                                    (облыстың атауы)
      ________________________________________________________________________________
                                     (аудан атауы)
      ________________________________________________________________________________
                                    (қала (ауыл) атауы)
      ________________________________________________________________________________
                                     (мектеп атауы)
      Емтихан комиссиясының құрамында:
      ________________________________________________________________________________
      Емтихан комиссиясы төрағасының Т.А.Ә. (бар болған жағдайда)
      ________________________________________________________________________________
      Емтихан алушының Т.А.Ә. (бар болған жағдайда)
      ________________________________________________________________________________
      (ассистенттің Т.А.Ә. (бар болған жағдайда)
      Білім басқармасынан (Министрліктен) жіберілген емтихан материалдарының пакеті
      _____ сағат ____ минутта ашылды.
      Пакетпен жіберілген емтихан (тест) материалдары осы хаттамаға қоса берілді.
      Емтиханға (тестілеуге) келді:
      ________________________________________________________________________________
                        Білім алушылардың Т.А.Ә. (бар болған жағдайда)
      Емтиханға (тестілеуге) келген жоқ:
      ________________________________________________________________________________
                  Білім алушылардың Т.А.Ә. (бар болған жағдайда)
      Емтихан (тестілеу) ____ сағат ____ минутта басталды.
      Емтихан (тестілеу) ____ сағат ____ минутта аяқталды.
      Емтихан (тестілеу) нәтижелері бойынша мынадай бағалар қойылды:

Емтихан тапсырушының Т.А.Ә. (бар болған жағдайда)

Жазбаша жұмыстың тақырыбы және нұсқасы, билет №

Емтихан бағасы (жазумен)

Жылдық бағасы (жазумен)

Қорытынды бағасы (жазумен)

1






2






      Емтихан комиссиясы мүшелерінің жекелеген білім алушылардың жауаптарының
      бағалары туралы ерекше пікірлері
      ________________________________________________________________________________
      Емтиханды (тестілеуді) өткізу күні: "___" __________20__ ж.
      Бағаны хаттамаға енгізу күні: "___"__________ 20__ ж.
      Комиссия төрағасы                               _________________________ _______
                                                Т.А.Ә. (бар болған жағдайда) қолы
      Емтихан алушы мұғалім                        _________________________ _______
                                                Т.А.Ә. (бар болған жағдайда) қолы
      Ассистенттер                               _________________________ _______
                                                Т.А.Ә. (бар болған жағдайда) қолы
                                                _________________________ _______
                                                Т.А.Ә. (бар болған жағдайда) қолы
      Ескерту: ұқсас Хаттаманың электронды нұсқасы қағаз нұсқамен бірдей қолданылады.


 Бастауыш, негізгі орта,
жалпы орта білімнің білім
беретін оқу бағдарламаларын
іске асыратын білім беру
ұйымдарындағы білім
алушылардың үлгеріміне
ағымдық бақылаудың, оларды
аралық және қорытынды
аттестаттау жүргізудің үлгі
қағидаларына
4-қосымша

Тестілеу балдарын жалпы орта білім туралы аттестаттың бағаларына ауыстыру
шәкілі

№ р/с

Пән

2 (қанағаттанарлықсыз)

3 (қанағаттанарлық)

4 (жақсы)

5 (өте жақсы)

1

Орыс, өзбек, ұйғыр және тәжік тілінде оқытатын мектептер үшін қазақ тілі

0 – 8

9 – 24

25 – 32

33 - 40

2

Қазақ тілінде оқытатын мектептер үшін орыс тілі

0 – 8

9 – 24

25 – 32

33 - 40

4

Геометрия

0 – 12

13 - 36

37 -48

49 - 60

5

Физика

0 – 12

13 – 36

37 -48

49 - 60

6

Химия

0 – 12

13 – 36

37 -48

49 - 60

7

Биология

0 – 12

13 – 36

37 -48

49 - 60

8

География

0 – 12

13 – 36

37 -48

49 - 60

9

Дүниежүзі тарихы

0 – 12

13 – 36

37 -48

49 - 60

10

Орыс әдебиеті

0 – 12

13 – 36

37 -48

49 - 60

11

Қазақ әдебиеті

0 – 12

13 – 36

37 -48

49 - 60

12

Ағылшын тілі

0 – 8

9 – 24

25 – 32

33 - 40

13

Француз тілі

0 – 8

9 – 24

25 – 32

33 - 40

14

Неміс тілі

0 – 8

9 – 24

25 – 32

33 - 40

15

Информатика

0 – 6

7 – 13

14 – 20

21 – 27

Прокомментировать
  • bowtiesmilelaughingblushsmileyrelaxedsmirk
    heart_eyeskissing_heartkissing_closed_eyesflushedrelievedsatisfiedgrin
    winkstuck_out_tongue_winking_eyestuck_out_tongue_closed_eyesgrinningkissingstuck_out_tonguesleeping
    worriedfrowninganguishedopen_mouthgrimacingconfusedhushed
    expressionlessunamusedsweat_smilesweatdisappointed_relievedwearypensive
    disappointedconfoundedfearfulcold_sweatperseverecrysob
    joyastonishedscreamtired_faceangryragetriumph
    sleepyyummasksunglassesdizzy_faceimpsmiling_imp
    neutral_faceno_mouthinnocent
Введите код с картинки:* Кликните на изображение чтобы обновить код, если он неразборчив
Noble
12 Ақпан 2024 03:56
Vous avez fait six ou sept sujets franchement efficaces.
J'ai regardé sur internet pour plus d'informations sur le
sujet d'inquiétude et j'ai identifié que la plupart des clients
accepteraient votre photographie aussi.

Regarder dans site Web voyance par mail avec photo
Thaddeus
12 Ақпан 2024 06:39
The very first very same-intercourse couple to be married legally in modern-day situations had been Michael
McConnell and Jack Baker in 1971, in Hennepin County, Minnesota.

In 1834, Anne Lister married Ann Walker prior to legalization in England.
Chambers chose to pursue a civil situation as the Criminal Justice and
Courts Act 2015 does not use retroactively to
content material posted prior to its passage. The Boxer Codex, dated 1590, data the
normality and acceptance of similar-sexual intercourse relationship in the native cultures of the Philippines prior
to colonization. On 5 June 2018, the European Court of Justice dominated, in a circumstance from Romania,
that, under the distinct ailments of the pair in dilemma, married similar-sexual intercourse partners have the very
same residency rights as other married couples in an EU nation, even if that nation does not permit or identify
exact same-sexual intercourse relationship. In some conditions, these
corporations do provide a limited choice of the benefits commonly delivered to combined-sex married partners
to de facto partners or domestic companions of
their workers, but even people who have entered into a mixed-sex civil union in their dwelling
state are not guaranteed full recognition of this union in all corporations.


Look at my website :: freechatcamsex.Com
Cassie
12 Ақпан 2024 11:08
Featured class provides the exhibits which have the most site visitors
on the website. Its homepage additionally exhibits nearby open homes, current dwelling listings and useful
statistics like median gross sales prices for the realm.

Like amniocentesis, the doctor (aided by ultrasound) inserts a needle through the mother's abdomen into the umbilical cord and withdraws a blood pattern. 1.6%/2.4% of intelligence.
Like Spain et al 2016, this makes use of the TIP excessive-IQ pattern in a legal responsibility-threshold/dichotomous/case-control approach, but the polygenic score is computed
on the heldout normal IQ scores from the TEDS twin pattern so it is equal to
the other polygenic scores in predicting inhabitants intelligence;
they estimated it on a 4-take a look at IQ score and a 16-test IQ rating (the latter being extra dependable), respectively.
Depending on the model, you may need to ship a tip to activate this feature.
The location has a token system which you should purchase
on the positioning and use to watch the personal adult shows in addition to to tip on the general public shows.
You should keep a consistent schedule for the exhibits
and videos so that the followers get extra shows and don't get bored with your channel.
Cam models can even earn additional cash by promoting
their movies or used items like panties and bras and is an effective method to earn cash by way of
the fetish lover fans.

Take a look at my web blog: Mobile Chaturbate
Lorene
12 Ақпан 2024 13:58
Poser des questions est franchement chose agréable si vous ne comprenez pas quelque chose totalement,
cela dit cet article délivre des tonnes de données accessibles à avoir la compréhension.

N'hésitez pas à visiter mon article de blog voyance par mail sérieuse
Sidney
12 Ақпан 2024 23:05
I get porn as a facet job, I'm not 100 percent into it,
whereas the feminine performers normally feel they are going
to be these important stars and have a complete vocation from this, which is not practical.
I shell out each and every day mastering which angles are excellent,
what side my head requirements to be on for lights and so
on and so forth, that I have overlooked how to have genuine sexual intercourse!
I have found fluffy tummy buttons on ladies, scabby ft so negative they had to continue to
keep their sneakers on, and personal regions not cleaned thoroughly.
I know what I like and what turns me on, so I can direct my husband or wife to enjoyment me.

Nowadays, people today can be far more open up about what they like and dislike.

Probably not, until they retain paying me what I'm
making now or a lot more. As long as the money's coming in, I can keep likely.
I'm fifty now, and I was going to give up simply because I was
working so a great deal, and they tripled my pay out.

Does doing the job in porn indicate you are
not able to appreciate porno or sex yourself?


Look at my website - Sexy nude
Women
Quyen
13 Ақпан 2024 10:41
Vous avez fait neuf ou 10 points effectivement utiles. J'ai regardé sur
le web pour plus d'informations sur le souci et j'ai trouvé que la majorité
des personnes accepteraient votre plan aussi.

Regarder dans article de blog voyance par email
Rodolfo
13 Ақпан 2024 13:51
Merveilleux blog et fantastique style et design !

Voici mon blog idéal
voyance
Corine
15 Ақпан 2024 19:46
Wilson, Scott. Resting Places: The Burial Sites of More
Than 14,000 Famous Persons, 3d ed.: two (Kindle Location 13520).
McFarland & Company, Inc., Publishers. For example, instead of demonstrating just the current screencap of the intercourse cam, there is a
site flag. Kehoe provokes controversy by showing up in an aussieBum swimsuit, a
customer that had fired the company. Janice then announces her intention to just take a number of
the models to Miami in pursuit worldwide shopper Custo Barcelona and with the idea of potentially creating a branch workplace in that metropolis.
Felix Sherman, a meek book clerk and aspiring novelist,
struggles to keep peace and peaceful in his stroll-up New York City apartment.
Crystal Trueheart leaves for a modeling assignment
in Hong Kong and interviews that she will then return to New York City.

However, in the early morning, their combating resumes and Doris
leaves in anger. She comes a lot later on, soon after Janice has left, and leaves shortly thereafter.
Janice and the models are surprised to learn that the shoot
is two times, not one particular. A perturbed Janice orders Peter absent and Ed Hardy designer Christian Audigier textbooks the two designs in any case, along with numerous
further types.

Look at my website; sexy Woman porn
Velda
16 Ақпан 2024 05:22
Step 3. You can click on the REC button when you are prepared to commence
your webcam recording. In situation she is not on line you can simply click
a button to pick out another female decided on randomly for you.

One side claims Life and the other DeathWell,
anyway, it seems to raise the morale of most of the fellows since
they cling the aspect up with the stunning lady for a pinup say to Hell with
the other aspect. Keep the courting on in look for of a wonderful lifetime lover.

It’s an adult courting application that requires verification, so catfishes
and scammers in no way slip by way of the Zoosk cracks.
Adult Games is a person of the Internet’s most trustworthy porn game sites.
This category has been developed in purchase to allow for users interested in Android multiplayer porn game titles to effortlessly get to a
webpage in which they can down load and get pleasure from
breathtaking online games. Adult entertaining pursuits in our time incorporate, but not confined to looking through
sexual intercourse stories, observing porn videos, and playing the adult game titles on on the net.

Spending time on the Internet will never appear to be as superior as with livejasmin.

Also visit my page; https://Watchfreepornnow.com/
Denise
16 Ақпан 2024 06:35
All the weather of your touchdown web page must work
together in order for the person to be willing to surrender his or her contact information. This is a simple methodology that may be utilized immediately for people who find themselves keen to put in the
work of writing or outsourcing high quality articles that may send visitors
to an acceptable CPA offer. Most CPAs work in city areas because that’s where the jobs are-most
company regional or central places of work and government
workplaces are in city areas. In taking a look at the entire market, one of the best job prospects can be for CPAs
while the prospects for accountants and auditors who have a school diploma or any certification are good.
"Africa may develop its economy by a staggering $1.5 trillion dollars, by capturing simply 10% of the speedily rising artificial intelligence (AI) market, set to achieve $15.7 trillion by 2030," said Vera Songwe, UN Under-Secretary-General and Executive Secretary of the Economic
Commission for Africa (ECA) in the course of the Forum.
3. Use paid social media promoting: Paid social media promoting can help increase
your reach and goal particular demographics and interests.


Feel free to surf to my blog post ... cpa offers
Moses
16 Ақпан 2024 08:38
La qualité des ouvrages est la clé pour tracter les utilisateurs à aller voir le site web,
c'est ce que ce site délivre. Très bon après.

Regarder blog espoir voyance
Danial
16 Ақпан 2024 16:17
whoah this weblog is wonderful i like studying your posts.
Stay up the great work! You already know, many people are searching round for this information,
you can help them greatly.

my page :: search engine optimization Phoenix
Amber
17 Ақпан 2024 04:45
Hola! I've been following your site for some time now
and finally got the courage to go ahead and give you a shout out
from Houston Tx! Just wanted to tell you keep up the good job!


My blog :: 온라인카지노
Kathi
17 Ақпан 2024 10:30
J'ai été surfer sur internet plus de 3 heures aujourd'hui, et néanmoins je n'ai jamais
trouvé de produit remarquable comme le vôtre.

N'hésitez pas à visiter mon blog voyance par sms sérieuse
Sherry
17 Ақпан 2024 13:24
It's an remarkable piece of writing designed for all the internet
users; they will obtain benefit from it
I am sure.

Also visit my web blog Phoenix business
Rebecca
17 Ақпан 2024 17:25
Whether it's a fast hookup or a good fuck after a evening
out, you can depend on looking at hot guys fucking each individual movie.
Its awkward household website page can make it virtually unappealing.
Ask your interlocutor to perform a live stream to
make absolutely sure he or she genuinely exists.
We are no for a longer time supporting this browser.
Last longer than your common chump, she will remember you for the relaxation of her life.
What is the Average Cost of the Best Hookup Site?
Average person fucks an really warm Asian lady with braces.
Old Rocco is the form of man your dad and mom watched again in the times when you had been all asleep in bed.
Petite Blonde Worships the Massive Cock on Our New Guy!
Thick Black Happy Cock Trys Porn! By deciding upon websites from the GoTBLOP finest web
pages listing, you can indulge in the world of porn with self-assurance, knowing that your on-line knowledge is secured.


Look at my page Girls Naked Videos
Roxanne
18 Ақпан 2024 04:23
And the greatest thing is that you can meet and have steamy webcam sexual
intercourse with just about every single busty design on this internet site
in our non-public chat rooms! College is the ideal time to experiment and you can assistance a
college or university lady understand a matter or two about sex.
More letters, and extra letters, and extra letters, and far more letters, and more letters 2013.10.09: Added additional Propaganda Tricks, which includes - Induce
and Exploit Apophenia - Fake Philosophy: "It's all just an illusion."
- The Perfect Solution Fallacy, also recognised as The Nirvana
Fallacy - It's Free! This work does involve nudity and pretty graphic
displays like masturbation and use of vibrators and other toys.

We use unique algorithm that types tens of millions of
grownup films thinking of browsing behavior and porn choices and
brings up the warm video articles that only you confident gonna
like. And you won’t think how energized these busty girls get about accomplishing their dwell intercourse displays in front of hundreds of thousands of Xxx Sexs
Hot
adult men all over the earth!
Malcolm
18 Ақпан 2024 15:38
un grand merci pour ce grand blog web d'indications.
J'avais l'habitude d'être à la recherche de cette information pour ma mission.

Revoir blog voyance 2023 2024
Dena
18 Ақпан 2024 21:55
This blog is how to
start a blog
fantastic resource for sports fans of all
levels of interest and expertise.
Maurice
18 Ақпан 2024 23:01
The electric powered iron's out of purchase. ° estropearse
to be out of get La plancha eléctrica se ha
estropeado. They're concerned a revolt'll break out. The plate slipped out of my fingers.
° estrechar la mano (a) to shake palms (with). Me tiene Ud.
que estrechar la chaqueta. ▲ bone Este pescado tiene muchas espinas.
¿Cuántos escalones tiene esta escalera? Instead
of accusing another person of participating in video clips in public chat, you must report them for abuse, and if your complaint is valid, our workers
will forever block them from the web page. He gave an exact report.
It will make it possible for Alaskans to develop essential possibilities for a sustainable 12 months-round financial system, when even now remaining good stewards of our
lands and waters. Opportunities to dwelling-sit may possibly be plentiful or number of and significantly amongst, depending on your availability, the place you
reside and how effectively you endorse your solutions. °
cuatro letras a couple traces Le he escrito cuatro letras.

You will quickly realise that not all buyers want you to get
undressed and put on an erotic clearly show.


Here is my web blog :: Best Cam porn
Graig
19 Ақпан 2024 03:23
est génial, continuez à faire ce que vous faites !


N'hésitez pas à visiter mon site Web voyance 24h/24h
Nicki
20 Ақпан 2024 06:55
J'ai été naviguer en ligne plus de 3 heures aujourd'hui, et
toutefois je n'ai jamais trouvé de produit curieux comme le vôtre.


Voici mon blog voyance gratuite par téléphone
24/24
George
20 Ақпан 2024 16:17
félicitations pour la constitution de bonne augure. Cependant de quelle manière pouvons-nous interagir ?


Visiter site Web voyance olivier patrice
Cassandra
20 Ақпан 2024 18:22
Услуга юриста по составлению договоров любой сложности является основой для надёжного правового обеспечения бизнеса.
Этот вид юридической помощи включает в себя разработку индивидуально составленных документов, которые учитывают специфику
деятельности компании, рыночные реалии и последние изменения законодательства.



Профессиональный юрист обеспечивает полное сопровождение процесса создания контрактов: от первоначальных
переговоров и оценки рисков до подписания и последующего исполнения соглашений.
Такой подход исключает правовые несоответствия и снижает вероятность возникновения спорных ситуаций.


В рамках услуги осуществляется детальный анализ потребностей бизнеса, обеспечивается разработка основных и дополнительных
положений договора, включая условия оплаты, поставки, сроки исполнения, обязательства
сторон, гарантии и ответственность.
Юрист также консультирует клиента по вопросам применимого законодательства, что позволяет исключить негативные последствия в виде штрафов и иных санкций.



Эффективно составленный договор способствует минимизации рисков и создаёт устойчивую основу для долгосрочного и взаимовыгодного партнёрства.
Обращение к опытному юристу гарантирует комплексный и профессиональный
подход к правовому оформлению деловых отношений.


My site; правовая защита бизнеса
Lucretia
21 Ақпан 2024 00:07
Hi to every one, because I am really eager of reading this
weblog's post to be updated regularly. It consists of nice material.
Darknet Market List https://mydarkmarket.com
Minnie
21 Ақпан 2024 23:29
After Sooj heads to a much-necessary remedy session,
Beedie asks Marnie, a longtime enthusiast of the
Sharpsworth oeuvre, to thrust her wheelchair about
so she can review the gallery's placement of her
get the job done. Impressed, Beedie agrees that it should not be in the display and asks
Jessa if she'd like to do some archiving get the job done for her.
She introduces herself to Beedie and shares some criticisms of the
photograph in concern. Though to begin with he stands by his declare that he would somewhat embark on a real romantic relationship with someone, it isn't going
to take significantly convincing right before he follows Marnie into
his bed room. They just take the phase, and Elijah, Hannah,
and Shoshanna discover themselves pleasantly shocked by how significantly
they delight in the performance. It has produced my lifetime so much much
better. Others sought assistance from legal gangs, which either kidnapped girls and girls or tricked them by promising them employment and an much easier way of lifestyle and then transported them
considerably from their dwelling spots for delivery to potential buyers.
He poses as a violent stranger who has forced his way into this
more mature married woman's condominium. Startled by his reaction,
Hannah clarifies she was just attempting to have chatting Live sex &quotthe way they made use
of to.&quot Adam reveals that rough sexual intercourse
with strangers applied to assistance retain him from
ingesting, but the moment he fell in enjoy with Hannah, he no
for a longer period felt compelled to behave that way.
Dale
22 Ақпан 2024 04:22
You can use Snapchat to securely sext with men and women you
presently know, meet new sexting pals, or interact with Premium accounts for a cost.
Users can fulfill their wants of sexting in this
application and explore their fantasies. You can use our default layout and fill in the info and sections you want to look, or
you can instantly edit the CSS for additional superior customization. Allow end users
to cam chat with
extra than 1 AI sexual intercourse chatbot at a time. Input chat and naked pussy pretty moist
aroused and we promise dating internet site for visit us in your memory.
You can verify our internet site and explore web pages to
obtain much more appealing stuffs about our chat internet site.
You get to intercourse chat with the attractive girls and boys although
feeling like they are ideal in front of you.
Listed for 1969 but not readily available until 1970
(owing to growth and production problems) was a special stable-lifter version of the
new 350. Coded LT1, it was suitable in line
with Duntov's longtime objective of reducing fat in a general performance motor vehicle expanding heavier with each recently extra creature comfort and ease.
Kenny
22 Ақпан 2024 05:03
J'ai lu ce message et je désire vous soumettre neuf ou 10 conseils.
Peut-être vous êtes susceptible de mettre
les prochains ouvrages proposant après celui-ci ?
Je souhaite découvrir plus de choses à ce thème !

Jeter un œil à site Web voyance par sms pas cher
Louise
22 Ақпан 2024 06:39
Subscription instantly renews unless auto-renew is turned off at
least 24-hrs ahead of the conclusion of the present period.
Account will be billed for renewal in 24-hours prior to
the conclude of the current time period, and detect the expense of the
renewal. By the close of the yr, the complete donations from October to Dec.
31 arrived to an added $23.5 million. McMahon CG (October 2014).
"Post-Orgasmic Illness Syndrome" (PDF). Everyone is below to appreciate, do not
wreck the entertaining! Imagination is the king in in this article
- the additional you use it, the more fun you and your lover
will have. This helps make me imagine of the attempts, specifically in the U.K., to secure small children from pornography (which I've
composed about listed here). By femdom japanese 6 reverse of thought to - adhering to
whilst scenarios deal with other zone pornography!
Your most significant erogenous zone is your
intellect - promote it effectively in our chat area for adult!
Adult Friend it is really quick to use, and the ideal is it
is like upcoming to you when you want, with whom you want.
Adult Friend is a entire world of thrills, passion and
burning dreams.

Feel free to surf to my web-site: asian Nude model
Kimberley
22 Ақпан 2024 10:48
Danny also stated that he experienced been involved in the sale of stories using Mrs Vardy's Instagram
account as the resource for the story. All documents are backed
up securely, and virtually all images and links referenced right
here are joined to an archived duplicate exhibiting
the unique source url and timestamps collected. Both
"the new iPad" and the first iPad from 2010 have been discontinued, but the iPad 2 is however on sale.
If you want to view a Animated Porn Websites motion picture
in VR, you have many free of charge and inexpensive sources.
Surprise toys for your minimal 1 and conserve 29%. This
best-rated set will come with 12 dolls to
unbox, which includes two OMG trend dolls, 6 LOL Surprise dolls, two Pets and two Lil Sisters to guarantee that they can build a total solid and crew for every
movie they make! Liotta faced heartbreak the moment once more although building the 1990 gangster film Goodfellas
- when his adoptive mother died of cancer while he was keeping her in his arms, having raced
from the set of the movie to see her after a lot
more prior to she handed away. With the character of Chaturbate, accounts are fewer of an account and much more of a chatroom.